Hugleiðingar

(skrivað til leikskránna hjá StÍF í mars 2009) 

 

Spurnarkappingin ”Á quiztinum” (stavað q-u-i-z.... - skipað eftir kubbleisti o.s.fr.) er liðug á hesum sinni. Ein sera... - fyri ikki at siga sera, sera, sera hugnalig sending.

Tað sum sendingin er kendast fyri, eru ikki spurningarnir ella luttakararnir, men harafturímóti er hon kend fyri orðini hjá vertinum, um at alt er so sera, sera, sera -eitt ella annað.

Orðið sera verður brúkt fyri at leggja áherðslu á orðið, sum kemur aftaná. Eitt sera vakurt hús, er vakrari enn eitt hús, sum bara er vakurt. Men eins og í pengaverðini, so verða orð eisini rakt av inflatión. Tá tú hevur brúkt orðið ”sera” í eina tíð (og alt er blivið ”sera”), so missir herðingin sítt virði, og tú noyðist at leggja uppaftur størri dent á orðið, fyri at geva tí vekt. Og soleiðis endar alt við at blíva sera, sera, sera... - Bara sera er ikki nóg mikið.

Fyri nøkrum áðrum síðani arbeiddi eg við video upptøkum, og til tað keypti eg nógv tóm videobond. Men tað kundi vera líkamikið, hvørji videobond eg keypti, so stóð altíð at pakkanum at bandið var ”ekstra”, ”high”, ”super”, ”plus” ella okkurt líknandi. Tað fanst einki videoband, sum bara var eitt videoband. Alt skuldi eitast fyri at vera nakað heilt serligt. Í fyrstani virkaði hetta álitisvekjandi, men tað vardi ikki leingi, til ein skilti, at talan var um reyp við ongum innihaldi.

Einaferð itu øll bingo ”risabingo”. Onkur hevði funnið uppá at kalla eitt bingo við hesum navninum, og so vardi ikki leingi, til øll brúktu tað. Men tað doyði burtur aftur, helst tí at fólk funnu útav, at navnið broytti einki.

Fyri nøkrum árum síðani kom eg inn á eina bensinstøð, har eg sá eina áhugaverda yvirskrift í einum blaði. Eg keypti blaðið, men greinin var ikki líka spennandi sum yvirskriftin. Nakað seinni sá eg eina aðra útgávu av sama blaði, við eini líka spennandi yvirskift. Eg keypti blaðið, men kendi meg aftur snýttan. Greinin livdi ikki upp til yvirskriftina. Triðju ferð eg sá eina spennandi yvirskrift í blaðnum, keypti eg tað ikki.

Tað virkar einaferð og kanska tvær ferðir at lokka fólk við yvirskriftum, sum flúgva langt omanfyri innihaldið í greinunum. Og tú kanst lokka fólk nakrar ferðir á bingo, við at kalla tað risabingo, men øll duga við tíðini at gjøgnumskoða, um innihaldið fylgir yvirskriftini ella ikki.

Hetta er mín seinasta grein í leikskránni fyri henda veturin, so eg fari at nýta høvið at ynskja øllum eitt sera, sera, sera, sera, sera gott summar.

 

(Hetta havi eg skrivað til leikskránna hjá StÍF í 2007)

Ofta tá vit hoyra okkurt sjáldsamt orð ella navn verða nevnt, so seta vit tað í samband við hendingar ella persónar, sum vit hava møtt á lívsleiðini. Vit hava í huganum fest eina ella aðra mynd saman við hesum navninum, og hon fæst ikki vekk aftur.

Í mínum uppvøkstri plagdi pápi mín at hava kálvar. Kálvarnir blivu gøddir og slaktaðir, og soleiðis vórðu sunnudagsdøgurarnir fingnir til høldar.

Men kálvar skulu helst hava eitt navn, og tað er ikki altíð lætt at finna. Vit plagdu tí at hyggja í álmanakkan, fyri at vita hvussu dagurin æt, tá kálvurin á fyrsta sinni hevði sæð dagsins ljós. Navnið á degnum bleiv so navnið á kálvinum. Men tað sum vit kanska ikki hugsaðu so nógv um, var at flestu dagar í álmanakkanum eru uppkallaðir eftir pínslaváttum og halgimennum. Og soleiðis gekk tað fyri seg, at hesir ferføttu skabningar fingu halgimannanøvn.

Ein kallaðist Lukas, eftir kenda læknanum, sum millum annað skrivaði eitt av evangeliunum. Ein æt Lambertus og ein Egesibus, men hvat tey nøvnini stóðu fyri, vistu vit einki um. Eitt undantak var í hesum halgimannaskara. Tað var tann seinasti kálvurin, sum vit áttu. Hann skuldi av røttum itið Klara, men hildið varð ikki, at tað hóskaði seg fyri ein tarvkálv at bera kvinnunavn. Tí varð navnið umskrivað til Klávus.

Hesir "heilagu" kálvar sluppu hvør eftir annan at vaksa seg stórar og prúðar, og so møttu teir síni lagnu.
 
Tíðin gongur og kálvarnir eru allir etnir og gloymdir. Men onkuntíð koma minnini fram aftur. Serliga tá eg hoyri vertirnar í morgunsendingini hjá Útvarpinum siga, at dagurin í dag eitur Lambertus eftir einum biskupi og ídnum trúboðara í Maastricht, sum var dripin, tí at hann hevði ákært nakrar franskar stórmenn fyri at liva í siðloysi. Tá kann tað vera líkamikið hvussu eg royni at ímynda mær eitt halgimenni ella ein pínslavátt. Tann einasta myndin eg fái fram í huganum, er ein reydligur kálvur við smáum hornum, sum slapp at vaksa seg stóran og prúðan, áðrenn hann endaði sum sunnudagsdøgurði. 

(hetta havi eg skrivað til leikskránna hjá StÍF í 2009)

Ein dagin, eg var til arbeiðis, skuldi eg av eini ella aðrari orsøk hava fatur á fyritøkuni, sum í eitt mannaminni hevur itið ”Farodane”. Eg blaðaði upp í telefonbókini undir bókstavin F, men eg fann einki Farodane.

Eftir at hava leitað eina góða løtu, kom eg í tankar um, at fyritøkan hevði skift navn. Men hvat var nú tað nýggja navnið? Eg royndi at ”leggja høvdið á blot”, men kundi ikki koma fram á, hvat tað nýggja navnið var. Tað var okkurt við at fleiri fyritøkur løgdu saman og fingu eitt felags navn, sum so aftur var splittað sundur í tvær deildir. Men hvussu var tað nú?

Ein av fyritøkunum í samanleggingini helt eg var Com Data, so eg blaðaði til bókstavin C, men har var heldur einki Com Data at finna.

Men so fann eg uppá ráðini. Har lá ein gomul telefonbók, og í henni æt Farodane framvegis Farodane, og soleiðis fekk eg loyst gátuna tann dagin.

Tá skilti eg, hvussu gott tað kann vera at eiga eina gamla telefonbók, nú tað er hægsti móti millum fyritøkur at skifta navn.

Fyrr vórðu tær gomlu telefonbøkurnar tveittar í skrellispannina, so skjótt sum ein nýgg í røðini kom inn um dyrnar. Men tann týðin er farin. Tann gamla telefonbókin hevur øll tey kendu nøvnini, sum tann nýggja ikki hevur, so hon hevur fingið eitt stórt virði. Har eitur Magn framvegis Shell og Effo eitur Statoil. Dugni eitur Alv og Taks eitur Toll og Skatt. Ja skjálvt Jógvan Óli á Fríðriksmørk eitur Frederiksberg (men tá skal bókin vera nokkso gomul).

So míni ráð eru: Goymi ta gomlu telefonbókina – helst í fleiri eintøkum, tí hvør veit...? Kanska verða gamlar telefonbøkur ein góð søluvøra í framtíðini.

Fara vit nøkur ár aftur í tíðina, so var langt ímillum steypini í Føroyum. Sást tú eitt av hesum blonku metalíløtum standa á onkrari hill, so kundi tú vera vísur í, at ein ítróttarhetja var onkrastaðni nærhendis.

Ítróttarfeløgini kundu eiga eina lítla samling av steypum, men tað var ikki sum at siga tað at fáa fatur á teimum. Felagið skuldi hava vunnið okkurt meistaraheiti trý ár á rað, ella skuldu tað hava vunnið fimm ferðir tilsamans. Eitt øðiligt stríð og knoss lá aftanfyri hvørt einasta steypið.

Ikki er undarligt, at steypini tá í tíðini stóðu væl goymd í skápum handan lás og slá.

Men eins og við V4, so er eisini hetta við steypum blivið “so nógv lættari”. Nú ganga børn við bronsuheiðursmerkjum um hálsin, og tá tú spyrt, hvaðani tey hava fingið hetta, so er svarið, at tey hava verið við í onkrari kapping, har einans trý lið luttóku, men av tí at tey taptu alt ið tapast kundi, fingu tey bronsu.

Góðar treytir má sigast. Tú fært gull fyri at vinna og bronsu fyri at tapa. Høvdu bara tvey lið verið við í kappingini, so hevði taparalønin verið úr silvuri - fyri ikki at tala um hvat hevði hent, um hitt liðið ikki møtti.

Ikki tí – tað er sjálvsagt spennandi hjá børnum at vinna heiðursmerki, um enn tey kunnu vera lætt keypt, so eg skilji væl endamálið við heiðursmerkjunum. Men tað eru ikki bara børn sum vinna steyp og heiðursmerki av hesum slagnum.

Fyri nøkrum árum síðani kom eg inn í eini hús, har maðurin hevði gjørt eina hill í køkinum, sum stóð til at bogna av steypum. Eg hugsaði við mær sjálvum, at hesin maðurin mundi vera ein av aldarinnar ítróttarlegendum, men so var ikki. Hann hevði bara verið við í nøkrum sjavskappingum, har bæði nummar 1, 2 og 3 fingu steyp til ognar hvørja einastu ferð. Og av tí at tilvildin hevði blandað honum nøkur góð kort í hondina, so hevði hann vunnið hópin av steypum. Hann hevði longu yvirhálað fleiri av landsins ítróttarfeløgum, og nú hevði konan nokk við at pussa øll steypini, sum hann var í ferð við at fylla húsini við.

Eitt steyp, sum er vunnið við sveitta og stríði, er ein heiður og eitt prýði. Men kanska skulu vit so smátt fara at ansa eftir, at vit ikki gera øll hesi heiðursmerkini og lætt vunnu steypini til tað bera órudd. Tí lættari tað er at vinna eitt steyp, minni hevur tað í virði.

Sum barn var eg ofta í føðingardegi hjá øðrum børnum. Eg haldi, at føðingardagar tá í tíðini vóru næstan allir líka.

Tað sum stóð á borðinum var altíð ein lagkøka við sviskum og budingi, bollar og so onkur onnur meira ”vanlig” kaka afturat. Afturvið hesum fingu vit saft, og um vit vórðu heppin, fingu vit kakao.

Eg minnist ein føðingardag, tá onkur drongur fann uppá at taka fløta av lagkøkuni og skjóta við skeiðini eftir onkrum øðrum dreingi, og tað vardi ikki leingi, til fløtakrýggið varð byrjað. Men onkur vaksin fekk steðgað bardaganum, áðrenn alt fór upp í skúm.

Aftaná borðhaldið fóru vit út at spæla, ella hugdu vit eftir filmi, har tær stóru stjørnurnar vóru Chaplin og Gøg og Gokke.

Nú á døgum eru kakirnar blivnar øðrvísi. Tær eru altíð fullar av bommum. ”Nekarakiss-kaka, Daim-kaka, Aero-kaka, Mars-kaka o.s.fr. Og meðan øll sita til borðs og eta, skiftast konufólkini um at spyrja um uppskriftirnar á øllum tí nýggja, sum stendur á borðinum. Hesar uppskriftir minna mest um innkeypsseðlar, tí har er næstan bara bomm í.

Bakraovnurin verður sjálvdan brúktur í fyrireikingunum til føðingardagar nú á døgum. Tað einasta sum verður brúkt er ein hondpískari til fløtan, og so vilja konurnar sleppa at lána hamaran frá manninum (eg haldi at tær brúka hann til at knúsa bingo-kúlur við).

Sjálvur spyrji eg ongantíð um uppskriftir, tí bara eg sleppi at eta, og tað smakkar væl, so kann tað fyri mær vera líkamikið, hvat er í. Men onkuntíð slepst ikki undan at hoyra, hvat konufólkini reksa upp fyri hvørjari aðrari um bingo-kúlur, Tobelrone, Smartes o.s.fr.

Soleiðis var einaferð, eg hevði sitið við eitt borð og etið okkurt, sum eg helt, smakkaði sera væl. Tá hoyrdi eg eina góðgætis-ramsu, sum eg ikki havi hoyrt makan til, um alt tað leskiliga, sum var í hesi góðu køku – og tað var ikki smávegis.

Tá skilti eg, at eg júst hevði sitið við borðið og etið eina heila kiosk.